Arbeidsinspectie: te veel onnodig nachtwerk en nachtwerkers onvoldoende beschermd
Voorkomen waar het kan. Goed beschermen waar het moet.
Werkgevers in sectoren met veel nachtwerk hebben te weinig oog voor de gezondheidsrisico's daarvan en houden zich niet altijd aan de regels. Dat concludeert de Nederlandse Arbeidsinspectie in een onderzoek dat op 3 november 2026 is gepubliceerd. Bij 58 bedrijven greep de inspectie in. Wat betekent dat voor organisaties waar 's nachts wordt gewerkt, en wat mogen nachtwerkers van hun werkgever verwachten?
Wat de Arbeidsinspectie onderzocht naar nachtwerk bij werkgevers
De inspectie keek bij 285 werkgevers in sectoren waar veel 's nachts wordt gewerkt: industrie, transport, zorg, horeca en distributie.
Daarvan zijn er 193 bezocht in het kader van Arbo in Bedrijf, de aanpak waarmee de inspectie werkgevers informeert en stimuleert. Bij de overige 92 werkgevers vond een inspectie plaats op de naleving van de arbozorg en de Arbeidstijdenwet. Bij 58 bedrijven is gehandhaafd op tekortkomingen in de arbozorg, de Arbeidstijdenwet of beide.
De boodschap van de Arbeidsinspectie
De boodschap van de inspectie is kort samen te vatten: "Voorkomen waar het kan. Goed beschermen waar het moet."
De belangrijkste bevindingen over nachtwerk en arbozorg
Dit zijn de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek:
Waarom werkgevers 's nachts laten werken
Opvallend is ook waarom er 's nachts wordt gewerkt. Volgens de inspectie noemt 46 procent economische redenen, zoals productiedoelen of klantbediening. 41 procent wijst op de aard van het werk, zoals in de zorg of bij installaties die continu draaien. En 89 procent ziet geen mogelijkheden om het nachtwerk verder terug te dringen.
Aandachtspunt volgens de inspectie
Juist dat laatste vindt de inspectie een aandachtspunt: zij vraagt werkgevers na te gaan of werk daadwerkelijk 's nachts moet plaatsvinden en het te verminderen waar dat niet nodig is.
Waarom nachtwerk een eigen gezondheidsrisico is
Nachtwerk verstoort het bioritme. De Arbeidsinspectie wijst op een verhoogd risico op slaapproblemen, hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en arbeidsongevallen.
Dat zijn geen klachten die zich in een week aandienen; ze bouwen zich vaak geleidelijk op en worden pas zichtbaar als iemand uitvalt. Voor de werkgever betekent dat langdurig verzuim, voor de werknemer gezondheidsschade die met een beter rooster en tijdige signalering vaak te beperken was geweest.
Daarom behandelt de wet nachtwerk ook als een apart onderwerp, zowel in de Arbeidstijdenwet als via de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) uit de Arbowet.
Wat de Arbeidstijdenwet voorschrijft over nachtdiensten
Wat is een nachtdienst?
Een nachtdienst is volgens artikel 1:7 van de Arbeidstijdenwet een dienst waarin meer dan een uur arbeid wordt verricht tussen 00.00 uur en 06.00 uur.
Voor werknemers van 18 jaar en ouder gelden op grond van artikel 5:8 onder meer de volgende grenzen:
| Onderwerp | Grens volgens artikel 5:8 |
|---|---|
| Duur nachtdienst | Een nachtdienst duurt maximaal 10 uur. Maximaal 5 keer per twee weken en maximaal 22 keer per 52 weken mag een nachtdienst 12 uur duren, mits er daarna een onafgebroken rusttijd van minimaal 12 uur volgt. |
| Rust na dienst tot na 02.00 uur | Na een nachtdienst die eindigt na 02.00 uur volgt een onafgebroken rusttijd van minimaal 14 uur. Die mag eens per zeven dagen worden ingekort tot 8 uur als de aard van het werk of de bedrijfsomstandigheden dat vragen. |
| Rust na reeks nachtdiensten | Na een reeks van 3 of meer achtereenvolgende nachtdiensten volgt een onafgebroken rusttijd van minimaal 46 uur. |
| Lengte van een reeks | Zit er in een reeks diensten minimaal één nachtdienst, dan bestaat die reeks uit maximaal 7 achtereenvolgende diensten. Bij collectieve regeling kan dat worden verruimd tot maximaal 8. |
| Aantal per 16 weken | In elke periode van 16 weken werkt een werknemer maximaal 36 keer in een nachtdienst die eindigt na 02.00 uur. Bij collectieve regeling kan daarvan worden afgeweken, maar dan geldt een harde grens: maximaal 140 van zulke nachtdiensten per 52 weken, of maximaal 38 uur arbeid tussen 00.00 en 06.00 uur per twee weken. |
| Gemiddelde arbeidstijd | Wie in 16 weken 16 keer of vaker in een nachtdienst werkt, mag over die periode gemiddeld niet meer dan 40 uur per week werken. |
Uit deze combinatie van maximale reeksen, verplichte rusttijden en plafonds per periode blijkt al waarom structureel en uitsluitend 's nachts werken in de praktijk zelden binnen de regels past.
Arbeidstijden horen in de RI&E: artikel 4:1
Daarnaast geldt artikel 4:1: de werkgever voert een zo goed mogelijk beleid op het gebied van arbeids- en rusttijden, in samenhang met het arbobeleid, en houdt daarbij voor zover redelijk rekening met de persoonlijke omstandigheden van werknemers.
De roosterpatronen worden schriftelijk vastgelegd, zijn inzichtelijk voor iedere werknemer en worden getoetst aan de ervaringen die ermee zijn opgedaan. In hetzelfde artikel staat dat artikel 5 van de Arbowet, de RI&E, van overeenkomstige toepassing is op dit beleid. Arbeidstijden horen dus gewoon in de RI&E thuis.
Als nachtwerk iemand ziek maakt: artikel 4:9 Arbeidstijdenwet
Een minder bekende, maar belangrijke bepaling is artikel 4:9 van de Arbeidstijdenwet.
Wat artikel 4:9 regelt
Blijkt uit arbeidsgezondheidskundig onderzoek dat de gezondheidsproblemen van een werknemer voortvloeien uit het verrichten van nachtdiensten, dan wordt zijn werk binnen redelijke termijn zo ingericht dat hij niet meer in nachtdienst werkt. Daar kan niet van worden afgeweken. De werkgever ontkomt alleen aan die verplichting als hij aannemelijk maakt dat dit redelijkerwijs niet van hem kan worden gevergd.
Voor de praktijk betekent dit dat signalen over slecht slapen, aanhoudende vermoeidheid of andere klachten bij nachtwerkers niet thuishoren in de categorie "hoort erbij". Ze verdienen een gesprek en zo nodig een beoordeling door de bedrijfsarts.
Hier past ook de redenering van mogelijkheden boven beperkingen: de vraag is niet of iemand nog kan werken, maar in welk rooster en welke dienst hij gezond inzetbaar blijft.
De rol van het periodiek medisch onderzoek (PMO en PAGO) bij nachtwerk
Artikel 18 van de Arbowet verplicht de werkgever werknemers periodiek in de gelegenheid te stellen een onderzoek te ondergaan dat erop gericht is de gezondheidsrisico's van het werk zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken.
Voor nachtwerkers is zo'n preventief medisch onderzoek (PMO) of periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) een logisch instrument. Het helpt klachten vroeg te signaleren, voordat ze tot uitval leiden, en levert de werkgever op groepsniveau informatie op om roosters en maatregelen bij te stellen.
Medische uitkomsten blijven vertrouwelijk
De medische uitkomsten blijven vertrouwelijk tussen werknemer en bedrijfsarts; de werkgever ontvangt alleen geanonimiseerde, groepsgewijze bevindingen.
Nachtwerk op orde: zeven concrete stappen voor werkgevers
De bevindingen van de inspectie laten zien waar het in de praktijk vaak misgaat. Wie 's nachts laat werken, kan aan de hand van de volgende stappen nagaan of het op orde is:
Wat het onderzoek betekent voor werknemers met nachtdiensten
Voor werknemers die 's nachts werken, biedt het onderzoek een helder kader. Zij hebben recht op een rooster dat binnen de wettelijke grenzen blijft, op informatie over de risico's van nachtwerk en op de gelegenheid om periodiek een arbeidsgezondheidskundig onderzoek te ondergaan.
Wie merkt dat het nachtwerk de gezondheid aantast, kan dat bespreken met de leidinggevende of rechtstreeks met de bedrijfsarts, ook zonder ziek te zijn. Wat in zo'n gesprek met de bedrijfsarts medisch wordt besproken, blijft vertrouwelijk.
Veelgestelde vragen over nachtwerk en de Arbeidstijdenwet
Wat is een nachtdienst volgens de Arbeidstijdenwet?
Een dienst waarin meer dan een uur arbeid wordt verricht tussen 00.00 uur en 06.00 uur (artikel 1:7 van de Arbeidstijdenwet).
Hoe lang mag een nachtdienst duren?
Voor werknemers van 18 jaar en ouder duurt een nachtdienst maximaal 10 uur. Maximaal 5 keer per twee weken en maximaal 22 keer per 52 weken mag een nachtdienst 12 uur duren, mits er daarna een onafgebroken rusttijd van minimaal 12 uur volgt.
Hoeveel rust geldt er na nachtdiensten?
Na een nachtdienst die eindigt na 02.00 uur volgt een onafgebroken rusttijd van minimaal 14 uur. Na een reeks van 3 of meer achtereenvolgende nachtdiensten volgt een onafgebroken rusttijd van minimaal 46 uur.
Moet nachtwerk in de RI&E staan?
Ja. Volgens artikel 4:1 van de Arbeidstijdenwet is artikel 5 van de Arbowet, de RI&E, van overeenkomstige toepassing op het beleid voor arbeids- en rusttijden. De inspectie trof bij 54 procent van de geïnspecteerde werkgevers aan dat nachtwerk niet als afzonderlijk risico was geïnventariseerd.
Wat als nachtwerk een werknemer ziek maakt?
Blijkt uit arbeidsgezondheidskundig onderzoek dat de gezondheidsproblemen voortvloeien uit nachtdiensten, dan wordt het werk volgens artikel 4:9 van de Arbeidstijdenwet binnen redelijke termijn zo ingericht dat de werknemer niet meer in nachtdienst werkt, tenzij de werkgever aannemelijk maakt dat dit redelijkerwijs niet van hem kan worden gevergd.
Conclusie: bewust kiezen, slim roosteren en vroeg signaleren bij nachtwerk
Het onderzoek van de Arbeidsinspectie maakt duidelijk dat nachtwerk vaak als vanzelfsprekend wordt gezien, terwijl het een van de duidelijkst aanwijsbare gezondheidsrisico's in het werk is. Voor veel organisaties is het geen kwestie van stoppen met nachtwerk, maar van bewust kiezen, slim roosteren en vroeg signaleren.
Een RI&E waarin nachtwerk serieus is uitgewerkt, een rooster dat binnen de wet blijft en een toegankelijk aanbod van preventief medisch onderzoek vormen samen de basis. Wie dat op orde heeft, staat sterk bij een inspectie en, belangrijker, houdt nachtwerkers langer gezond aan het werk.
Meer informatie
Meer informatie over de risico-inventarisatie en -evaluatie staat op de pagina over de RI&E van Verzuimteam en over periodiek medisch onderzoek op de pagina over PAGO en PMO. Een overzicht van alle preventiediensten vind je op de pagina preventie bij Verzuimteam.